De Piramidale

Ineenstorting van NLP

Lucas Derks

In zijn boek ‘Collapse’ (2005) beschrijft de bioloog Jared Diamond de structuur in de ondergang van culturen. Na het lezen hiervan begreep ik opeens dat de NLP-cultuur op instorten staat. Bij NLP wordt dit niet veroorzaakt door ontbossing, overbegrazing of klimaatverandering, maar het komt door het impliciete piramide spel, waardoor een groot succes zichzelf langzaam uitholt tot dat er niets meer van over is.

De impliciete piramide

NLP-ers hebben zichzelf vanaf het eerste moment een handicap opgelegd: modelleren genaamd. NLP was het resultaat van het analyseren van genieën. Erickson, Perls en Satir, waren geniaal, en wij NLP-ers blijven altijd naar ze omhoog kijken. Zelfs Bandler en Grinder, de grondleggers van NLP, konden nooit eens lekker zelf wereldkampioen zijn. NLP-ers hebben per definitie zichzelf altijd een plaats naast het podium toebedeeld. Mogelijk heeft dat de centrale organisatie van het veld geblokkeerd. Niemand mag de baas van NLP zijn; niet democratisch en niet ondemocratisch.

Al snel in de ontwikkleing van NLP werd er een systeem van rangen en standen bedacht: leek, practitioner, master practitioner, associate trainer, trainer en master trainer. Bandler en Grinder, boven de wet. De eerste trainers creëerden daarmee een constante klantenkring, die enkele jaren opleiding konden doen.

Het grote probleem met NLP is, dat het werkelijk als methode voor psychotherapie en coaching heel erg effectief is. Dat is lastig, omdat cliënten meestal snel klaar zijn. En de therapeut of coach moet dan weer nieuwe cliënten vinden. Dat maakt de bedrijfsvoering van een op NLP gebaseerde praktijk nogal lastig. Hoeveel cliënten moet je per jaar er doorheen jagen om lekker te verdienen? Misschien wel enkele honderden!

Kortom het doel: er mensen mee begeleiden werkt goed maar is niet erg profitabel. Psychoanalyse is veel rendabeler: met een twintigtal cliënten kan een analyticus jaren in zijn levensonderhoud voorzien. En meestal betaalt dat dan ook nog de zorgverzekeraar en gaat het van de grote hoop. Bij NLP is dat niet zo; slechts onder zeer speciale condities wordt dit vergoed. Oorzaak? De vergoedingen in de geestelijke gezondheidszorg zijn kennelijk niet op rationele gronden maar op machtposities gebaseerd. De verzekeringen kijken naar andere zaken dan de effectiviteit en de kosten. Bovendien, de effectiviteit van NLP-methoden wordt niet door de universiteiten onderzocht; dus is er ook geen bewijs voor. Maar over het algemeen, kan een client met een handje vol van zijn eigen geld, soms al na een paar zittingen NLP-werk klaar zijn.

Dus... Wil je lekker van NLP leven, dan moet je er workshops in geven. Want groepen leveren meer inkomsten op dan individuen. Daarom kun je maar beter zo snel mogelijk NLP-trainer worden. Dan kun je je eigen instituut opzetten en ook practitioners, master practitioners en trainers opleiden.

En zo ontstaat het impliciete piramide systeem in NLP.

Bandler en Grinder in de jaren 70

Opgang en neergang

Een piramidespel bestaat uit een systeem waarin persoon A geld ontvangt van de spelers B en C, die op hun beurt weer geld ontvangen van een veelvout aan andere meespelende personen. Voor de stichter van de piramide is het zaak, van iedere latere toetreder geld te ontvangen. Hoe meer mensen aan het spel deelnemen, hoe meer de top binnenloopt. In Zaïre heeft een landelijk piramidespel, waarin mensen vaak op de pof en van hun laatste schamele middelen investeerden, tot de ondergang van de Mubutu dictatuur geleid. Honderdduizenden verliezers eisden hun geld terug van de currupte overheid. Wat weer een opstapje was tot de huidige langdurige chaos in dat land.

Het punt met piramidesystemen is, dat ze uiteindelijk instorten; en de speculatie vooral rendeert voor de mensen die het systeem op gang gebracht hebben.

Wanneer één op de vijftig NLP-practitioners zijn of haar eigen NLP instituut opzet en zelf ook weer practitioners opleidt, zal dat aanvankelijk profijtelijk zijn. Echter, het betekent dat er een exponentiele toename in nieuwe instituten ontstaat. (In ons land zijn het er in 2008 meer dan vijftig). Na enkele generaties zal het systeem ineenstorten. Want dan zal het niet meer lukken om voldoende cursisten te vinden om alle instituten voldoende te voeden. De instituten zullen elkaar waarschijnlijk eerst kapot concurreren. En wanneer het laatste instituut overleden is, zal er geen NLP onderwijs meer zijn.

Is dat erg?

Voor de samenleving als geheel zal het niet veel verschil maken. Want met het verdwijnen van de instituten zal het gedachtegoed van NLP nog niet verdwenen zijn. Het zal voortleven in allerlei nieuwe stromingen, op hoge scholen en zelfs misschien op universiteiten. Langzaam zal deze kennis richting reguliere zorg doorsijpelen. Daar zal het beschermd wordenn door allerlei niet piramidale machtsstructuren. Waarschijnlijk zal er overal meer gelevenslijnd en gereframed worden dan nu; alleen het zal waarschijnlijk geen NLP meer heten.

Mogelijk levert de ongebreidelde ontwikkeling van NLP zelfs een grote culturele winst op. Het laat veel positieve sporen na. Zoals de Griekse en Romeinse beschavingen de democratie en de wetgeving hebben opgeleverd. Voor de Grieken en Romeinen zelf was het idee dat ze ten onder zouden gaan natuurlijk niet zo leuk. Voor NLP-ers is het een taboe om over zulke dingen te denken en te praten. Want er bestaat bij sommigen de gedachte, dat waar je aan denkt, de toekomst beïnvloed.

De vraag is natuurlijk: hadden de Paaseilanders het beter gedaan met elkaar, als ze openlijk over hun mogelijke ondergangsscenario hadden gedacht en gesproken? Waren ze ecologischer te werk gegaan? Is het nuttig om je met de ondergang bezig te houden, als middel om het te voorkomen? Of is het juist de verdoemenis over jezelf uitroepen?

Die vraag moet eerst beantwoord worden.